In oktober 2011 tekenden de DT&V en de ambassadeur van Soedan een Memorandum of Understanding dat gedwongen terugkeer mogelijk maakt. Sindsdien zijn door DT&V jaarlijks 40 tot 100 laissez-passers aangevraagd bij de Soedanese autoriteiten, blijkt uit diverse WOB-verzoeken. Om diverse redenen worden veel verzoeken vervolgens weer ingetrokken, het aantal daadwerkelijke deportaties uit Nederland naar Soedan was in ieder geval tot en met 2015 dan ook beperkt: vier personen in 2011, zes in 2012, twee in 2013 en drie in 2014/2015. Cijfers over 2016 en dit jaar zijn niet bekend, wel vonden in ieder geval twee Europese deportatievluchten in Frontex-verband plaats.

In het laatste Algemeen Ambtsbericht Soedan, van 20 juni 2017, concludeert het Cluster Ambtsberichten en Terugkeer van het Ministerie van Buitenlandse Zaken: “In het algemeen kan worden gesteld dat personen die door de Sudanese autoriteiten als een bedreiging worden beschouwd, bij terugkeer het risico lopen slachtoffer te worden van mensenrechtenschendingen, waaronder detentie en marteling. Hierbij kan gedacht worden aan mensenrechtenverdedigers die zich kritisch hebben geprofileerd.” Maar, aldus het Ambtsbericht, “[v]olgens diverse bronnen zou het slechts een klein aantal Sudanese asielzoekers betreffen.” En: “Volgens verscheidene bronnen zijn er geen aanwijzingen dat afgewezen asielzoekers uit Darfur of de Twee Gebieden na gedwongen terugkeer bij aankomst in Khartoum problemen ondervinden.”
Hier is blijkbaar zeer selectief van bronnen gebruik gemaakt. Zo berichtte Amnesty International in 2016 onomwonden: “In januari 2016 interviewde Amnesty International 12 Soedanezen die waren teruggestuurd uit Jordanië. Na aankomst werden zij gearresteerd, ondervraagd over hun afkomst en beschuldigd van rebellie. Ze zouden de reputatie van Soedan hebben beschadigd. Ze werden geslagen en gemarteld. Soedanese burgers die beschuldigd zijn van activiteiten voor de oppositie of afkomstig zijn uit conflictgebieden in Soedan lopen bij gedwongen terugkeer naar Soedan het risico slachtoffer te worden van ernstige mensenrechtenschendingen, inclusief willekeurige detentie, martelingen en andere vormen van mishandeling.”

Buitenlandse Zaken stelt in het Ambtsbericht ook dat wordt “[a]angenomen […] dat de Sudanese regering activiteiten van opposanten in het buitenland in de gaten houdt, maar dezerzijds is niet bekend in welke mate en wat hiervan de gevolgen zijn.” Hier lijkt wederom een bewust ‘naïeve’ houding in het spel te zijn, om de ernst en omvang van deze praktijken te bagatelliseren. Uit onderzoek van de Britse NGO’s Article 1 en Waging Peace komt naar voren dat de veiligheidsdienst NISS (National Intelligence and Security Service) Soedanese vluchtelingen in het buitenland nauwlettend in de gaten houdt. Dit resulteert in grote risico’s voor mensen die gedeporteerd worden, met name degenen die verdacht worden tegenstander van het regime van al-Bashir te zijn of die afkomstig zijn uit conflictgebieden zoals Darfur. Zij worden stelselmatig blootgesteld aan opsluiting, mishandeling en marteling.

De lange arm van het Soedanese regime ten aanzien van vluchtelingen vormde de afgelopen jaren voor bijvoorbeeld Italië, Frankrijk en België geen beletsel officiële Soedanese overheidsmissies uit te nodigen vluchtelingen te komen identificeren. De komst naar België van het Soedanese team dat in september 2017 vluchtelingen moest komen identificeren die kort daarvoor bij een razzia in Brussel waren opgepakt wekte veel beroering. Ondanks waarschuwingen van onder meer Amnesty dat het uitwisselen van informatie over individuele vluchtelingen hen in grote problemen kan brengen, zag de Belgische staatssecretaris Theo Francken, bekend om zijn xenofobe houding, geen enkel probleem. In anderhalve week identificeerde het team 43 vluchtelingen als Soedanezen. Zij zouden worden uitgezet, al dan niet onder begeleiding, zolang ze geen beroep aantekenen of asiel aanvragen.

Samenwerken met de Soedanese autoriteiten om deportatie van vluchtelingen mogelijk te maken, zoals de DT&V doet, legitimeert en versterkt een onderdrukkend regime. Sinds al-Bashir in 1989 via een militaire coup aan de macht kwam, wordt het land getekend door repressie en interne conflicten, waaronder de nog altijd voortdurende Darfur-oorlog. Het regime wordt beschuldigd van genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Sinds het Internationaal Strafhof twee arrestatiebevelen tegen al-Bashir heeft uitgevaardigd is hij internationaal een paria geworden, die nog maar beperkt in het buitenland kan reizen.

De laatste jaren ziet de EU Soedan echter vooral als partner in het stoppen van migratie richting Europa. Niet alleen diverse lidstaten halen, zoals hierboven beschreven, banden met het land aan, ook de EU als zodanig startte met onder meer het geven van trainingen aan Soedanese grenswachten en overweegt grensbewakingsmaterieel te doneren. Dit gebeurt in het kader van het zogenaamde Better Migration Management-project (BMM), dat soortgelijke steun biedt aan meerdere landen in de Hoorn van Afrika, en waar €40 miljoen uit het Noodfonds voor Afrika voor is uitgetrokken. Zo worden tientallen miljoenen die oorspronkelijk voor ontwikkelingssamenwerking bestemd waren omgeleid richting het stoppen van migratie. Dat geld belandt in ieder geval voor een deel in de zakken van GIZ, het ontwikkelingssamenwerkingsinstituut van de Duitse staat, dat het project uitvoert. Nederland maakt onderdeel uit van het stuurcomité van dit project, dat strategische aansturing moet geven.
Afgelopen zomer gaf de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), als onderdeel van het project, Soedanese grensbewakingsambtenaren training in het gebruik van het ‘grensmanagementinformatiesysteem’ MIDAS. Deze training vond plaats in het African Capacity Building Centre in Tanzania, waar dit voorjaar medewerkers van de DT&V ook trainingen gaven aan grenswachten uit Tanzania en DR Congo.

Voor donaties van materieel diende Soedan een boodschappenlijstje in, waar onder meer computers, camera’s, scanners, auto’s en vliegtuigen op voorkomen. De EU liet al weten dat behalve de vliegtuigen alles uit het budget van het BMM-project gefinancierd zou kunnen worden. Naast het directe gebruik voor grensbewaking, heeft de Soedanese overheid er inmiddels geen misverstand over laten bestaan dat geleverd materieel ook voor binnenlands gebruik aangewend zal worden. Met andere woorden: door de EU gedoneerd materieel zal ook voor interne repressie gebruikt gaan worden.
Het feit dat de EU aangegeven heeft met alle grensbewakingsautoriteiten in Soedan samen te willen werken doet nog meer alarmbellen rinkelen. De officiële grenswacht, de Rapid Support Forces (RSF), is een rechtstreekse opvolger van de beruchte Janjaweed-militie, één van de voornaamste plegers van gruwelijke misdaden tijdens de burgeroorlog. Ook in zijn nieuwe hoedanigheid blijft de RSF schuldig aan geweld, martelingen, verkrachtingen, brandstichting en plunderingen, zo blijkt bijvoorbeeld uit rapporten van Human Rights Watch en Amnesty International. Nota bene de Nederlandse regering liet in juli 2014 nog weten dat de RSF medeverantwoordelijk is voor oplaaiend geweld in Soedan, dat meer vluchtelingen tot gevolg heeft. Eind vorige maand leidde een operatie van de RSF tegen migrantensmokkel over de grens met Libië nog tot een gevecht met een bewapende militie, met tenminste 19 doden tot gevolg.
De EU ontkent weliswaar dat er geld of materieel naar de RSF gaat, maar dit is volstrekt niet overtuigend. Het risico is groot dat het uiteindelijk wel bij hen terecht komt, mede gezien de ontransparante wijze waarop de Soedanese regering bepaalt wat waar heen gaat. Ook andere actoren in het Soedanese grenscontrolecomplex zijn echter een problematische bestemming. Sinds het BMM-project van start is gegaan is er onder meer sprake van geweld tegen en deportatie van vluchtelingen uit Eritrea, een land met een minstens even onderdrukkend regime.

Neven Mimica, de Europese Commissaris voor Internationale Samenwerking en Ontwikkeling, schreef in een opinieartikel na een bezoek aan Soedan in april 2016, waar onder meer het BMM-project besproken werd: “The EU and Sudan have a unique opportunity to move its sometimes complicated relationship forward. Sudan is now at the forefront to fight irregular migration and human trafficking and smuggling in Sudan and the Horn of Africa.”
Deze veranderende houding van de EU ten aanzien van Soedan wordt door het regime van al-Bashir aangegrepen om de positie van het land op internationaal vlak te verbeteren. De Europese Commissie heeft dat maar al te goed door, maar heeft zich desondanks bereid getoond om onder meer bij de Verenigde Staten te gaan pleiten voor het verlichten van de economische sancties tegen Soedan. De EU was oorspronkelijk van plan dit geheim te houden, net als de beoogde materieeldonaties binnen het BMM-project, omdat het vreest voor schade aan haar reputatie en imago. Met de desastreuze gevolgen voor vluchtelingen wordt een stuk lichtvaardiger omgesprongen, daar maakt men zich niet druk om.

Het bezoek van Soedanese grenswachten aan de DT&V past perfect binnen de Europese strategie om de banden met het dictatoriale regime van al-Bashir aan te halen. Alle bezwaren hiertegen moeten wijken om vluchtelingen zo ver mogelijk bij Europa vandaan te kunnen houden. Gelukkig zijn er ook tegengeluiden te horen tegen dit schandalige beleid. Zo organiseerden de Darfur Union en Doorbraak afgelopen april een demonstratie tegen geweld in Soedan en tegen het Europese beleid van migratiebeheersing. Een maand later demonstreerde Wij Zijn Hier, samen met de Darfur Union en Nuba Mountains Solidarity Abroad, tegen de dreigende deportatie van een vluchteling naar Soedan. Deze deportatie ging op het laatste moment gelukkig niet door. Waakzaamheid blijft echter geboden tegen nieuwe deportaties en andere vormen van samenwerking tussen de DT&V en het Soedanese regime.

Hoe de Dienst Terugkeer en Vertrek via sluipweggetjes, niet-transparante deals, een ondermandaat en zelfgefabriceerde ‘mickey-mouse’-papieren Afghaanse vluchtelingen weet te deporteren.

Memorandum of Understanding

Op 18 maart 2003 ondertekende Nederland als één van de eerste EU-lidstaten een Memorandum of Understanding (MoU) met Afghanistan en de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Deze tripartite overeenkomst vergemakkelijkte het gedwongen uitzetten van Afghanen.

Het accent van de MoU lag in eerste instantie op zogenaamde ‘vrijwillige’ terugkeer, zo suggereren de eerste alinea’s. Daarin staat dat rekening wordt gehouden met een “veilige, waardige terugkeer en duurzame repatriatieprogramma’s voor Afghanen”.
Even verderop komt echter de aap uit de MoUw: Afghaanse vluchtelingen “kunnen ook op alternatieve wijze worden verwijderd binnen de redelijke termijn van een maand, indien geen medewerking wordt verleend aan vrijwillige terugkeer”.

Om ‘het goed te maken’ belooft Nederland in de MoU plechtig er alles aan te zullen doen om vrijwillige terugkeer te bevorderen. In de praktijk komt dit er vooral op neer dat medewerkers van de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) vluchtelingen zwaar onder druk zetten om hen tot ‘vrijwillig’ vertrek te dwingen, waar tegenwoordig al direct na het negatieve oordeel van de IND mee wordt begonnen.

Hans Faber, bij de DT&V verantwoordelijk voor het bewegen van vertegenwoordigers van derde landen om hun onderdanen terug te nemen, verwoordde dit streven in een opiniestuk in NRC met zijn eigen logica: “Als gedwongen terugkeer gangbaar is, zal de migrant andere keuzes maken. De vrijwillige terugkeer zal dan toenemen.” In de wereld van Hans Faber staat het hebben van een keuze blijkbaar gelijk aan met je rug tegen de muur staan.

In 2003 volgen ook Noorwegen en later Denemarken met hun eigen MoU met Afghanistan. Duitsland had toen nog morele bezwaren tegen gedwongen uitzetting en weigerde.

Afghaanse ambassade ligt dwars

Het MoU bleek echter nog niet voldoende garantie voor gedwongen terugkeer, want de Afghaanse ambassade lag dwars. Deze verstrekte geen laissez-passers (“een reisdocument waarmee de diplomatieke vertegenwoordiging van een land een onderdaan in staat stelt eenmalig terug te reizen naar het betreffende land”) wanneer personen te kennen gaven dat zij tegen hun wil zouden worden uitgezet.

Tot voor kort had de Afghaanse ambassade het standpunt niet mee te werken aan gedwongen uitzettingen. Dat stond zelfs op de website. Als een Afghaan bij een presentatie onder begeleiding van een ‘regievoerder’ van de DT&V liet weten niet terug te willen keren, werd geen laissez-passer of ander reisdocument afgegeven. Daarmee werd in principe de uitzetting verhinderd. De DT&V vond echter een manier om deze weigerachtige houding van de ambassade te omzeilen.

De vierde macht krijg ondermandaat

In 2008 verleende het Ministerie van Veiligheid en Justitie aan de afdeling Bijzonder Vertrek en Boekingen (BVB) van de DT&V een zogenaamd ‘ondermandaat’ Dit gaf de ambtenaren van de afdeling de bevoegdheid op ministerieel niveau te onderhandelen met derde landen en besluiten te nemen inzake gedwongen uitzettingen. Het ondermandaat gold met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2007.

Het mandaat heeft voor de DT&V zeker het gewenste resultaat gehad. Volgens de ‘landgebonden vertrekinformatie Afghanistan’, een protocol voor DT&V-ambtenaren inzake het ‘verwijderen’ van Afghanen, vinden er sinds oktober 2007 “geslaagde gedwongen uitzettingen plaats”.

De DT&V en het Nederlandse Ministerie van Veiligheid en Justitie hebben onder andere met dit mandaat een precedent in grove schendingen van mensenrechten geschapen, zonder opzienbarende consequenties of tegenspraak.

De EU-staat

Het tweede middel dat de DT&V met het mandaat in kon gaan zetten is de zogenaamde ‘EU-staat’
Dit is een door de afdeling BVB zelf gefabriceerd papier dat door moet gaan als reisdocument. Hiermee werd de weigering van afgifte van een laissez-passer door de Afghaanse ambassade getackeld. Een laissez-passer was nu overbodig en de ambassade werd opzij geschoven. Deze EU-staat heeft echter geen enkele juridische grondslag. Het is, bij monde van een advocaat, slechts “waardeloos knip- en plakwerk van de DT&V zelf waarin de suggestie wordt gewekt dat Europa een soevereine staat is” -compleet met EU-logo. Het wordt daarom door advocaten ook wel het ‘mickey-mouse’-papier genoemd.

Uit documenten die zijn vrijgegeven na een WOB-verzoek aan de DT&V in 2012 blijkt dat “in 2011 circa 55 vreemdelingen afkomstig uit Afghanistan gedwongen zijn teruggekeerd naar Afghanistan op basis van een EU-staat. In 2012 zijn in totaal circa 90 vreemdelingen afkomstig uit Afghanistan gedwongen teruggekeerd naar Afghanistan, van wie circa 85 op basis van een EU-staat.”

Met het mandaat kon de DT&V voortaan rechtstreeks onderhandelen met de van grootschalige corruptie beschuldigde Jamahir Anwari, de Afghaanse minister van ‘refugees en repatriations’ onder de toenmalige president Karzai.

Het geld dat Anwari ontving van de UNHCR, bedoeld om teruggekeerde vluchtelingen (intern en extern) te faciliteren, verdween onder andere in de zakken van zijn vrouw en van een bevriend toeristenbureau. Het gratis stukje land dat de teruggekeerde vluchtelingen werd beloofd, liet hij betalen met ‘shirini’ (smeergeld).

Deportaties volgens de ‘Kabul-check’

De rechter sprak in 2011 uit dat gedwongen uitzettingen naar Afghanistan doorgang konden vinden : “De rechtbank laat daarbij wegen dat eisers op 11 november 2011 aan de Afghaanse autoriteiten zijn gepresenteerd, waarbij hun nationaliteit is vastgesteld en dat op 18 november 2011 aan het Afghaanse Ministerie voor Vluchtelingenzaken is gevraagd of bezwaar bestaat tegen terugkeer van eisers (de zogenaamde Kabul-check). Dit brengt met zich [mee] dat, indien na verloop van vier weken hierop niet is gereageerd, er sprake is van een fictief akkoord, waarna eisers naar Afghanistan uitgezet kunnen worden met een EU-staat.” (Jurisprudentie o.a. Awb 11/38797 en Awb 11/38798)

Hiermee kreeg de vierde macht van de DT&V hét middel in handen waarmee niet alleen de nukkige ambassade van Afghanistan omzeild kon worden, maar on top of that, ook de UNHCR. Zo ontstond de sluipprocedure van de ‘Kabul-check’, die in de ‘landgebonden vertrekinformatie Afghanistan’ wordt beschreven:

“[…] Na de vaststelling van de nationaliteit, maar weigering van de afgifte van de laissez passer omdat betrokkene niet vrijwillig wil terugkeren naar Afghanistan, wordt toestemming gevraagd aan het Ministry of Refugees and Repatriations (MORR) of er bezwaar bestaat tegen zijn terugkeer. De regievoerder vertrek leidt dit verzoek onmiddellijk door naar de afdeling Bijzonder Vertrek en Boekingen.”

De afdeling BVB zendt dit verzoek vervolgens per email naar het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken, die het doorstuurt naar de Nederlandse ambassade te Kabul. Deze meldt de voorgenomen uitzetting schriftelijk aan bij het MORR, onder vermelding van personalia en geboorteplaats van de vluchteling, alsmede datum en tijdstip van aankomst. De Afghaanse ambassade wordt door de afdeling BVB ook in kennis gesteld.

“Bij geen bezwaar meldt de afdeling Bijzonder Vertrek en Boekingen dit resultaat aan de regievoerder vertrek. De regievoerder vertrek draagt vervolgens zorg voor het laten aanmaken van een EU-staat […] en een daarbij behorende ‘begeleidingsbrief’”, aldus de procedure. Daarin wordt vervolgens de wettelijke grondslag van de deportaties beschreven: “Gedwongen terugkeer naar Afghanistan is mogelijk en gebaseerd op het met de autoriteiten en de UNHCR gesloten tripartite-Memorandum of Understanding (MoU) van 18 maart 2003. Na vaststelling van de nationaliteit van de vermeende Afghaan door de vertegenwoordiging in Den Haag, vindt een procedure van geen bezwaar plaats met de autoriteiten in Kabul. Feitelijke uitzetting
geschiedt met gebruikmaking van een EU-staat, tenzij de vreemdeling al beschikt over een geldig reisdocument.”

Niet of nauwelijks bezwaar

In een interview in de Groene Amsterdammer vertelt asieladvocate Maartje Terpstra: “Als er oprecht sprake is van vrijwillige terugkeer werken de meeste ambassades wel mee. Helaas is dat zelden het geval. De DT&V verplicht mensen het wél zo te doen lijken richting hun ambassades. Ze zetten mensen onder druk om ‘vrijwillig’ mee te werken, door hen vast te zetten in vreemdelingendetentie en door hun opvang te beëindigen. Ambassades checken daarom of het écht vrijwillig is. Sommige ambassades zijn bij voorbaat al achterdochtig als ze zien dat mensen in het busje van de DT&V aan komen rijden.”

In documenten die zijn vrijgegeven na een WOB-verzoek uit 2012 beweert de staatssecretaris: “Conform de afspraken met het MoRR wacht de DT&V tenminste vier weken op een (mogelijke) reactie op de voorgenomen uitzetting.” Maar in het protocol valt duidelijk te lezen dat ruim vóór überhaupt sprake kan zijn van bezwaar de vliegtickets al geboekt zijn. Dat suggereert dat er sprake is van vooringenomenheid van de kant van de DT&V; men weet al dat het MoRR niet of nauwelijks bezwaar zal maken tegen een uitzetting.

Het is zeer de vraag of al die omslachtige handelingen van brieven en mail van de een naar de andere bureaucratische instantie wel binnen een termijn van vier weken na dagtekening kunnen plaatsvinden, inclusief een alles behalve voorspoedige aflevering van post binnen Afghanistan. Komen brieven überhaupt wel op tijd aan bij het MoRR om nog voor het aflopen van de termijn te kunnen reageren?

De laatste kennisgeving van uitzetting wordt gedaan op het vliegveld van Kabul, bij het kantoor van het MORR. Dat is nota bene naast het kantoor van de UNHCR gelegen. De uitzetting is dan al een feit. In principe kan de gedeporteerde nog geweigerd worden. In het verleden gebeurde dat ook wel eens, bijvoorbeeld omdat Afghanistan het principiële standpunt huldigt dat familieleden niet van elkaar gescheiden mogen worden door een uitzetting. In dat geval word de persoon in kwestie weer linea recta teruggevlogen naar het ‘gastland’.

Een verslag van de Marechaussee uit 2015 beschrijft hoe een uitzetting op het vliegveld van Kabul door ambtenaren van de MoRR werd verhinderd: “Bij aankomst in Kaboel ontstond een discussie met de Afghaanse autoriteiten. Vreemdeling is uiteindelijk niet geaccepteerd, omdat [hij] naar eigen zeggen nog getrouwd was etc.” De Afghaanse overheid vond dat de Nederlandse Immigratiedienst maar moest bewijzen dat de man niet getrouwd, maar inmiddels gescheiden was en ze werden teruggestuurd.

In 2015 is voor zover bekend drie keer sprake geweest van ‘obstructie’ door MoRR-ambtenaren op de luchthaven. Inmiddels wordt de DT&V er van verdacht via de tolk smeergeld te betalen om alsnog doorgang te forceren. Een voorstelbaar scenario, tegen de achtergrond van de sterk toegenomen corruptie in Afghanistan sinds de Amerikaanse aanval van 2001.

Brief UNHCR over de Kabul-check

Uit een brief van de UNHCR uit 2013 blijkt hoe de DT&V uit elk nadeel zijn voordeel weet te halen, in dit geval gebruik makend van het non-refoulement beginsel; het verbod op terugzending naar een land waar de vluchteling vervolging te vrezen heeft of waar zijn leven of veiligheid in gevaar zijn. Dit beginsel is vastgelegd in artikel 33 van het VN-Vluchtelingenverdrag, in het VN-Verdrag tegen Foltering, het VN-Verdrag inzake Burger- en Politieke Rechten en het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens.

In de brief wordt duidelijk beschreven hoe het Afghaanse MoRR en de UNHCR buiten spel worden gezet: “Het vloeit niet voort uit het MOU dat UNHCR in de gelegenheid wordt gesteld advies te geven over een voorgenomen uitzetting. Het was tot voor een aantal jaren geleden gebruik dat UNHCR werd ingelicht over de voorgenomen uitzetting.”

De brief vervolgt met: “Het MOU tussen Nederland en Afghanistan bevat een paragraaf waarin naar voren komt dat het Afghaanse ministerie voor terugkeer en vluchtelingen (het MoRR) wordt ingelicht over een voorgenomen terugkeer. Het MOU ging in principe uit van vrijwillige terugkeer en was opgesteld om de terugkeer te faciliteren. Het MoRR zou advies kunnen geven over de voorgenomen terugkeer naar Afghanistan. Het MoRR zou ook bezwaren kunnen uiten. In dat kader benaderde de DT&V het MoRR. Maar DT&V legt geen dossier over. Alleen de geboorteplaats dan wel plaats van bestendig verblijf voordat het land werd ontvlucht werd verstrekt. Het MoRR kon dus slechts adviseren of de genoemde plaats veilig genoeg was om naar terug te keren.”

Maar wat als het om een gedwongen uitzetting gaat? “Ook in dat kader krijgt MoRR het bericht dat iemand wordt uitgezet. Een advies wordt niet gevraagd. Omdat Nederland te kennen heeft gegeven dat het aan de personen zelf is te reizen binnen Afghanistan, omdat Nederland te kennen heeft gegeven dat Kaboel als voldoende veilig wordt beschouwd om naar toe terug te keren, verstrekt het MoRR voorzover ik weet al jaren geen advies meer. Dat is slechts anders als het MoRR door UNHCR wordt gevraagd om een advies. Dit geschiedt soms, op basis van een inhoudelijk dossier.”

Dit leidt tot de volgende conclusie: “Uitgaan van een fictie van geen bezwaar is een ontkenning van de gegroeide praktijk. Uitgaan van een dergelijke fictie kan mijns inziens alleen wanneer het MoRR in de regel iets van zich laat horen. De regel is anno 2013 dat de MoRR niets van zich laat horen.”

Het vertrouwen dat de UNHCR stelde in de Nederlandse overheid is op zijn minst naïef geweest. Het UNHCR ging er met het ratificeren van het MoU kennelijk vanuit dat zij, als laatste buffer tegen mensenrechtenschendingen inzake voorgenomen uitzettingen, de dossiers van (op zijn minst kwetsbare) vluchtelingen nog onder ogen zou krijgen om deze te kunnen toetsen aan de internationale verdragen. In 2003 kon de UNHCR immers nog niets weten van een mandaat voor de DT&V dat haar vanaf 2007 ook daadwerkelijk buiten spel zou zetten.

Het MoRR krijgt als autoriteit van het herkomstland geheel volgens de strenge regels van het non-refoulement beginsel slechts summiere informatie over de uit te zetten persoon (naam en geboorteplaats/plaats van bestendig verblijf van voor de vlucht), meer privé-informatie of individuele dossiers overdragen aan autoriteiten van de vluchtlanden wordt immers zwaar bestraft. De MoRR heeft dus praktisch geen aanleiding – want geen kennis over de zaak – om een advies over de uitzetting te vragen bij de UNHCR, die op haar beurt niet meer ingelicht wordt over een voorgenomen uitzetting. Bejaarden, zieken, alleenstaande vrouwen en jongeren, de kwetsbaren volgens de internationale mensenrechtenverdragen, kunnen zo zonder ‘last’ te hebben van de internationale mensenrechten-waarborgers worden uitgezet. Zo werkt één van de zwaarst wegende en meest vastgelegde grondbeginselen van het vluchtelingenrecht in het voordeel van de deportatiemachine.

Samenvatting

Uit frustratie dat de Afghaanse ambassade geen laissez-passers verstrekte, waardoor uitzettingen van Afghanen werden verhinderd, is een ondermandaat verstrekt door de Minister van Veiligheid en Justitie aan de Afdeling Bijzonder Vertek en Boekingen van de DT&V om kanalen op hoger niveau te bewandelen. Met dit mandaat kan de DT&V zowel de EU-staat als directe onderhandelingen met het corrupte Afghaanse MoRR inzetten om Afghanen uit te kunnen zetten.
Feit is dat het MoRR de verzoeken niet beantwoordt, of dat nu is omdat de brieven later dan de termijn zijn aangekomen of omdat er sprake is van een bewuste afspraak tussen DT&V en MoRR van wie allebei beter worden. Met het mandaat kon zowel de Afghaanse ambassade als de UNHCR als laatste buffer tegen mensenrechtenschendingen worden uitgeschakeld. Sinds oktober 2007 (enkele maanden na de inwerkingstelling van het mandaat) verlopen de uitzettingen naar Afghanistan ‘voorspoedig’.

Deel II: Nieuwe MoRR minister wil deportaties aan pakken, Merkel “schaft”de Afghanen niet, van EU-Turkije- naar EU-Afghanistan-deal, geratificeerd in een achterkamertje.

Bronnen:

https://www.dienstterugkeerenvertrek.nl/Actueel/Nieuws2015/opiniestuk-directeur-internationale-aangelegenheden-in-nrc.aspx
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2008-65-p12-SC85233.html
https://www.dienstterugkeerenvertrek.nl/Werkindeuitvoering/Reismogelijkheden/eu-staat.aspx
https://kabulblogs.wordpress.com/2013/09/28/evidence-on-corruption-in-the-afghan-ministry-of-refugee-and-repatriation/
https://dhjana.nl/2013/03/26/deportaties-naar-afghanistan-background/
http://www.inlia.nl/uploads/File/Afghanistan-mrt2013.pdf
https://www.groene.nl/artikel/goede-reis-terug
https://www.amnesty-international.be/subthema/definitie-en-internationale-bescherming/815

“De beambten worden getraind in immigratie en migratiegerelateerde onderwerpen met een specifieke nadruk op migratiemanagement”, aldus het persbericht van het IOM. Het geheel maakt onderdeel uit van het project ‘Enhancing Migration Management in African States through Capacity Building on Integrated Border Management and Countering Irregular Migration’, dat met 274.098 euro wordt gefinancierd door het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

Jan Willem Konig van de DT&V zei over de training: “Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap de uitdagingen te adresseren die samenhangen met irreguliere migratie en mensenhandel die het lijden en de dood van tienduizenden migranten veroorzaken.” Mooie worden die het hypocriete beleid van de EU moeten verdoezelen. Het is juist dat beleid, met het steeds verder opvoeren en militariseren van de grensbewaking aan de EU-grenzen en daarbuiten, dat vluchtelingendoden veroorzaakt. Mensen, vaak gedwongen te vluchten door redenen waar het Westen eveneens een grote rol in speelt, worden gedwongen steeds gevaarlijkere migratieroutes te nemen, worden vastgezet in onmenselijke omstandigheden als in Libische detentiecentra, worden gedeporteerd naar onveilige landen enzovoort.

De deze maand gestarte training past naadloos in het hierbij aansluitende, door de EU en EU-lidstaten steeds verder doorgevoerde beleid van ‘externalisering’ van grenzen. Een beleid waarbij derde landen, in de praktijk vooral Afrikaanse herkomst- en transitlanden voor veel vluchtelingen, onder druk worden gezet om als vooruitgeschoven grensposten voor de EU op te treden. Daarmee moeten vluchtelingen al tijdens hun reis richting Europa gestopt worden, het liefst zo ver mogelijk weg van de buitengrenzen van de EU, zodat EU-landen geen verantwoordelijkheid voor hen hoeven te nemen. Als ze maar uit het zicht blijven dan heeft de EU geen last van ze en is ook de internationale aandacht voor hun lot een stuk minder, zo is de gedachte.

Meer opsluiting heeft volgens de rapportage “te maken met de hogere asielinstroom van vreemdelingen uit veilige landen, met name Albanië, Marokko en Algerije. Asielaanvragen van vreemdelingen uit veilige landen worden versneld afgedaan. Na een niet- inwilliging van de aanvraag, en/of bij veroorzaken van overlast kan vreemdelingenbewaring ter fine van uitzetting plaatsvinden.”

Terwijl de EU eigenmachtig heeft besloten dat de genoemde landen ‘veilig’ zijn, spreekt bijvoorbeeld Amnesty International heel andere taal. In het Jaarboek 2016-2017 schrijft de mensenrechtenorganisatie samenvattend over Marokko: “The authorities restricted rights to freedom of expression, association and assembly, prosecuting journalists and forcibly dispersing protests. Women faced discrimination in law and in practice. Consensual same-sex sexual relations remained criminalized. Courts imposed death sentences; there were no executions.”

De manier waarop Marokko, onder zware druk van de EU, zelf met vluchtelingen omgaat is eveneens hemeltergend. Denk ook aan het geweld van Marokkaanse grenswachten tegen mensen die de zwaarbeveiligde Spaanse enclaves Ceuta en Melilla proberen binnen te komen.

Voor Algerije geldt een soortgelijk verhaal. Amnesty: “The authorities continued to restrict the rights to freedom of expression, association, assembly and religion, and prosecuted peaceful critics, including human rights defenders, in unfair trials. Refugees and migrants were arbitrarily expelled. Impunity for past serious abuses continued to prevail. Courts handed down death sentences; no executions were carried out.”

Mogelijk speelt overigens ook de door staatssecretaris Dijkhoff besloten uitbreiding en verlenging van een pilot waardoor DT&V-medewerkers zelf vluchtelingen in detentie mogen zetten een rol bij de stijging van het aantal opgesloten personen.

Die stijging, en het feit dat “[d]e effectiviteit van het vertrek vanuit bewaring […] aanzienlijk [is] verbeterd” zouden ook bijgedragen hebben aan de toename van het aantal deportaties. Overigens wordt in de jaarrapportage gesteld dat het aantal zelfstandig vertrokken personen nog harder gestegen is. Zulk, zogenoemd ‘vrijwillig’ vertrek is vaak het gevolg van het stevig onder druk zetten en dreigen met opsluiting en deportatie door DT&V’ers. ‘Vrijwillig’ tussen flinke aanhalingstekens dus, met de aantekening dat het bijzonder triest is dat een aantal vluchtelingensteunorganisaties zich hierbij schaamteloos voor het karretje van de overheid laten spannen door, niet zelden met subsidie, vluchtelingen te helpen bewegen tot vertrek.

In de periode 2012-2016 zette de DT&V in totaal 12.600 mensen uit. Meer dan 45.000 personen zouden ‘vrijwillig’ vertrokken zijn. De DT&V deporteert ook in 2017 gestaag door. In de eerste drie maanden van dit jaar werden 680 mensen uitgezet.

Achter deze kille cijfers gaan talloze verhalen schuil van mensen die, op zoek naar een veilige plek en een betere toekomst, stuitten op het onmenselijke migratiebeleid van Nederland en de EU en gedeporteerd werden naar onveiligheid, geweld, onderdrukking en armoede. Terwijl DT&V-directeur Jannita Robberse trots de ‘jaarresultaten’ presenteert mogen zij verrekken.

De criteria van toekenning zijn niet bekend. Krijg je er een als je er goed in slaagt mensen onder druk te zetten om ‘vrijwillig’ terug te keren? Als je de ene deportatie aan de andere weet te rijgen? Of als je ‘s ochtends met een glimlach koffie voor je collega’s haalt en directeur Jannita Robberse toezingt op haar verjaardag? Hoe dan ook, we weten wel dat “het effect […] een trots gevoel [is] over elkaar en een verbonden gevoel met elkaar.”

De ‘Denk Tank met Visie’ is een vervolg op een eerder “richting- en ruimtegevend leiderschap”-projectplan. Hoogtepunt daarvan was een ‘social serious game’, waardoor veel medewerkers een “stap in hun persoonlijke ontwikkeling hebben gemaakt”. “[H]et zinderde letterlijk in de gangen”, aldus Vermeer.
De DT&V kent een geschiedenis van trainingen, uitjes en wat dies meer zij om aan persoonlijke ontwikkeling en teambuilding te werken. Zo twitterde directeur Internationale Aangelegenheden Hans Faber eind september vorig jaar nog trots dat ze tijdens de landelijke DT&V-dag met graffiti in de weer waren.
Dit tamelijk zielige gedrag komt niet uit de lucht vallen, al in 2012 verschenen berichten over een verziekte werksfeer binnen de deportatiedienst.

De cultuur van verbondenheid en “dynamiek en positieve” energie die binnen de DT&V moet gaan leven is er uiteraard op gericht een beter functionerende organisatie te verkrijgen. Eén die er beter in slaagt vluchtelingen het land uit te werken naar situaties van oorlog, onderdrukking en armoede. Als je als vluchteling straks in een ‘terugkeergesprek’ tegenover een DT&V’er met een opgespeld vrolijk ‘Zonnetje’ zit, dan weet je dat deze persoon de trots van de deportatieorganisatie is. Of dat een felicitatie of een klodder spuug in het gezicht waard is, is een vraag die zichzelf mag beantwoorden.

Gisteren moest de site ‘Stop DT&V! Stop Deportaties!’ gedwongen verhuizen naar een nieuwe url (https://stopdtenv.noblogs.org/), omdat de provider van de oorspronkelijke website een sommatie van landsadvocaat S.M. Kingma (kantoor Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn) kreeg tot het verwijderen van op de site opgenomen gegevens over medewerkers van de Dienst Terugkeer en Vertrek.

Hoewel aan de sommatie werd voldaan – de site op https://stopdtenv.nl is behoudens een verklaring op de voorpagina van die lokatie weg – kwam Kingma vandaag alsnog met de eis dat provider Contrast NAW-gegevens van de beheerder van de site overlegt, “omdat de pagina met de onrechtmatige inhoud nog steeds online is te vinden”. Kingma wil deze gegevens “zodat wij de kwestie aan de rechter kunnen voorleggen in een procedure tegen de beheerders/verantwoordelijken.” Meteen daarna volgt de dreiging desnoods “uw medewerking via de rechter af te dwingen”.

Of deze dreiging juridisch gezien houdbaar is, is niet duidelijk. De door Contrast gehoste website bevat de door de Staat bestreden pagina niet meer. Desondanks wijst veel jurisprudentie erop dat rechters zeer makkelijk overgaan tot het providers dwingen NAW-gegevens af te staan, ook in enigszins vergelijkbare zaken. Stop DT&V! Stop Deportaties! is daarom gedwongen de pagina met informatie over medewerkers van de DT&V morgenochtend om 11 uur offline te halen.

Het is verbijsterend dat de Staat zo doodsbenauwd is voor het publiceren van informatie, die voor iedereen al op het internet te vinden is. Kritiek op het meewerken aan het Nederlandse opsluitings- en deportatiebeleid tegen vluchtelingen wordt hiermee de mond gesnoerd. Immers, mensen aanspreken op het feit dat zij schandalig werk doen is volgens de Staat al een stap te ver. De uitvoerders van het dodelijke vluchtelingenbeleid, of dat nu ambtenaren of private partijen zoals bouwbedrijf De Vries en Verburg zijn, moeten, onder dreiging van civiel-rechtelijke stappen of door middel van wanstaltige strafrechtelijke uitspraken, van alle kritiek verschoond blijven.

Onethische advocaten, zoals Kingma en zijn trawanten bij Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn, die schaamteloos collaboreren met de Staat in repressie tegen kritische geluiden dragen door hun inzet om de opsluitings- en deportatiemachine ongestoord te laten doordraaien bij aan het verder in het nauw drijven van vluchtelingen. Zij mogen dan ook op onze diepste verachting rekenen.

Reden voor deze verhuizing is de zoveelste poging tot censuur op verzet tegen het migratiebeleid van Nederland en Fort Europa. De host van https://stopdtenv.nl, Contrast, ontving afgelopen week een sommatie van landsadvocaat S.M. Kingma van kantoor Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn, gevestigd Bezuidenhoutseweg 57, Den Haag. Het ging over de pagina https://stopdtenv.nl/dtv-de-mensen/ (die op deze site nu HIER staat) waarin namen en foto’s van medewerkers van de deportatiedienst DT&V opgenomen zijn, sommigen voorzien van facebookpages of twitteraccounts. De informatie is afkomstig van publieke bronnen op het internet.

Namens de staat werd gesommeerd “de persoonsgegevens van de DT&V-medewerkers van de website te (doen) verwijderen en verwijderd te houden” (…) of anders “de NAW-gegevens te doen toekomen van de websitehouder(s) c.q.websitebeheerder(s).”
Met de verhuizing willen we voorkomen dat webhost Contrast verwikkeld raakt in nodeloze kostbare en tijdrovende procedures en tegelijk de betreffende inhoud online beschikbaar houden.

Immers, dit is de zoveelste keer dat kritiek op het migratiebeleid monddood, en het aanwijzen van verantwoordelijken onmogelijk dreigt te worden gemaakt. En in bredere context: de zoveelste keer dat meningsuitingen die tegen het heersende rechtse law en order grenzen dicht discours ingaan, waarvan in de eerste plaats migranten, mensen met een migrantenachtergrond en vluchtelingen het slachtoffer worden.

In mei 2008 werd voor het eerst een website offline gehaald. Het ging om de website Sloop de Deportatiemachine. De website bevatte o.a. namen en adressen van verantwoordelijke politici, zoals Rita Verdonk.

In september 2011 viel de Nationale Recherche binnen bij Joke Kaviaar, hield huiszoeking en hield haar drie dagen vast wegens vier teksten die de migratiepolitiek scherp aanvallen. Drie maanden later werd haar website offline gehaald. Deze kwam een dag later weer terug. Uiteindelijk werd zij wegens opruiing veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee maanden die ze waarschijnlijk alsnog moet uitzitten vanwege een actie tegen datzelfde beleid in haar proeftijd.

Nog vrij recent werden twee mensen die posters plakten met de tekst “Bouwbedrijf De Vries en Verburg – uw duurzame partner in deportaties – bouwt vol trots de gezinsgevangenis voor vluchtelingen op Kamp Zeist” opgepakt en gedagvaard wegens smaad. Volgens het bouwbedrijf refereerde ‘deportaties’ aan de tweede wereldoorlog. De officier van justitie voegde daaraan toe dat het niet zou gaan om een gevangenis en dat protest tegen het beleid “niet over de ruggen van een bouwbedrijf” mocht worden geuit. Dat een bouwbedrijf geld verdient over de ruggen van vluchtelingengezinnen, daar hadden OM noch rechter boodschap aan. De twee werden veroordeeld tot elk een boete van 350 euro en een van hen bovendien tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van een week en zijn in Hoger Beroep gegaan.

Het is intussen vaste gewoonte geworden om meningsuitingen van anarchisten, no border activisten en anti-fascisten steevast in te perken met aanklachten als opruiing en smaad en om (te dreigen met) civielrechterlijke procedures of deze daadwerkelijk te starten. In Den Haag werd iemand die verdacht werd van het plakken van de Anarchistische muurkrant over de opstand in de Schilderswijk beschuldigd van opruiing. Hij werd vrijgesproken maar het OM ging direct in Hoger Beroep. Iemand die verdacht werd van het plakken van de poster “Fuck the police – It’s time to fight back” werd ook al voor de rechter gesleept wegens opruiing.

Nog niet zo lang geleden werd de maakster van een online satirisch ‘Poke-a-cop-Go’ spel met een inval, inbeslagname en arrestatie geconfronteerd wegens opruiing omdat racistische gewelddadige smerissen (die bij preventieve arrestaties in Rotterdam tijdens de Sinterklaasintocht zwarte activisten hadden geknuppeld, gewurgd en aan de haren getrokken) het niet aanstond dat zij in een smoelenboek te kijk waren gezet.

Met dit soort intimidatie en geprocedeer probeert het OM mensen de mond te snoeren en wettelijke definities van de betreffende artikelen op te rekken om meer mensen makkelijker te kunnen veroordelen. Deze repressie past in het beeld van repressie die ook op straat te zien is. Etnisch en racistisch profileren. Preventieve arrestaties bij demonstraties, vooral in Den Haag. Een recent voorbeeld is ook het vasthouden en tot 11 dagen cel veroordelen van een demonstrant die anoniem wilde blijven. Hiertoe werd een aanklacht gefabriceerd op grond van niet meewerken aan het afnemen van vingerafdrukken. Hoe zat het ook alweer? Je hoeft niet mee te werken aan je eigen veroordeling? Twee van de vijf moordenaarsmerissen van Mitch Henriquez stonden in dezelfde week anoniem en volledig afgeschermd in de rechtszaal.

En zo worden ook de verantwoordelijken die werken bij de deportatiedienst DT&V uit de wind gehouden. Verantwoordelijken voor het naar onveilige landen en gebieden terug deporteren van zelfs gezinnen met kinderen. Deportaties die gepaard gaan met (bedreiging met) geweld, voorafgegaan worden door langdurige opsluiting en die leiden tot vermissing, vervolging, onderdrukking en ook de dood van betrokkenen.
Hoewel de website https://stopdtenv.nl slechts openbare foto’s en namen publiceerde van DT&V medewerkers die notabene zelf te koop liepen met hun werk voor de DT&V op openbare bronnen op internet, wordt kort na de lancering van de website al grof geschut ingezet om de informatie te verwijderen.

Het is dus verboden mensen met vuile handen aan te wijzen, mensen die verantwoordelijk zijn voor het functioneren van de deportatiemachine. Een bouwbedrijf dat een gezinsgevangenis bouwt mag ook al niet aangewezen worden. En zo hoopt de staat dat we ons zullen beperken tot symbolische protesten, ingekaderde en ingekapselde demonstraties en acties, en politici, ambtenaren, smerissen en bedrijven met rust laten. Maar die zijn het juist, waar we moeten zijn! We moeten hen kunnen blijven aanspreken op de uitvoering van een beleid dat zonder hen niet kan bestaan. De maskers moeten afgetrokken. De uitvoerders, thuis met hun kinderen zulke gewone aardige mensen, doen eenmaal buiten de deur van hun comfortabele huis beulswerk. En met dat werk zullen we hen blijven confronteren.

Wil je meer weten over de DT&V en wie eraan meewerken, zowel individuen als bedrijven, dan ben je hier, op https://stopdtenv.noblogs.org/ dus goed.
Meer informatie? Mail ons op: stopdtenv@riseup.net.

Omdat Albanië op de ‘lijst met veilige landen van herkomst’ staat worden asielaanvragen van Albanese vluchtelingen standaard afgewezen en bestraft met een inreisverbod voor de EU voor een periode van twee jaar.

Vorig jaar kregen 3100 mensen afkomstig uit Albanië te horen dat ze Nederland moesten verlaten. Albanië is daarmee het land dat bovenaan de lijst van landen van herkomst met meeste afgewezen asielaanvragen staat. In mei 2016 ging NRC-journaliste Sheila Timmerman mee met een deportatievlucht naar Albanië.

Belangrijke push-factor voor migratie vanuit Albanië is armoede, vooral in rurale gebieden. Het land behoort tot de armste in Europa. Daarnaast is er nog wel wat aan te merken op het gebied van mensenrechten, aldus Amnesty International. Met name het respect voor vrijheid van meningsuiting en persvrijheid zijn onvoldoende. Ook de situatie in gevangenissen en politiecellen is slecht. Egyptische en Roma-gemeenschappen in het land wordt adequate huisvesting ontzegd.

Robberse volgt Rhodia Maas op, die de dienst sinds de oprichting in 2006 leidde. Maas is vanaf 1 november 2016 directeur Rijksdienst voor Identiteitsgegevens bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Zij nam op 24 oktober afscheid met een speech waarin ze stelde dat DT&V vooral aan versterking van het maatschappelijk draagvlak en verbetering van de beeldvorming moest gaan werken. Dit is volledig in lijn met haar inspanningen van met name de laatste jaren om beleid en praktijk van DT&V te verkopen in debatten, spreekbeurten en dergelijke.

In een ‘afscheidsinterview‘ in NRC Handelsblad maakte Maas nog even duidelijk hoe ze er zelf over denkt: “Vanuit Rhodia Maas-perspectief vind ik een kinderpardon heel onrechtvaardig. Omdat je mensen beloont die niet hebben gedaan wat hun wettelijke plicht is: vertrekken.”

De afgelopen maanden nam Hans Faber, directeur Internationale Aangelegenheden, de honneurs waar als interim-algemeen directeur.

Sinds de start van de pilot in 2014 hebben DT&V’ers 378 vluchtelingen laten opsluiten. “Van dertien personen, waarvan twee gezinnen (zeven personen) werd de maatregel opgeheven vanwege onvoldoende motivering”, aldus Dijkhoff.

Eerder in 2016 breidde Dijkhoff de pilot, die al liep op Gezinslocaties en de Vrijheidsbeperkende Locatie in Ter Apel, al uit naar gewone asielzoekerscentra.

De pilot wordt nu voortgezet in afwachting van een “kwantitatieve analyse” op grond waarvan definitief besloten wordt of deze wordt omgezet in beleid.